Organizacje często nazywają darowizną coś, co nią nie jest: sprzedaż cegiełek z kubkiem czy koszulką, bieg charytatywny z „darowizną” zamiast wpisowego, obraz wylicytowany na rzecz podopiecznego. Cel jest szczytny, ale prawo patrzy na to, co dzieje się z obu stron wpłaty. Pomyłka może oznaczać błędne potwierdzenie do PIT, a czasem także VAT.
Poniżej stan prawny na listopad 2026 r. To nie jest porada podatkowa: każdy z tych modeli zależy od szczegółów, a stanowiska organów dotyczą konkretnych spraw.
Kiedy wpłata jest darowizną
Wpłata jest darowizną, gdy wpłacający nie dostaje nic w zamian. Kodeks cywilny mówi o „bezpłatnym świadczeniu na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku” (art. 888 § 1). Jeśli za wpłatę dajesz przedmiot, miejsce na wydarzeniu albo usługę, to zwykle zapłata, nawet gdy pieniądze idą na cel społeczny. Dobry cel nie zmienia charakteru umowy.
Wystarczy jedno pytanie: czy ta osoba dostałaby to samo, gdyby nie wpłaciła? Jeśli tak, to darowizna. Jeśli nie, szukaj innej nazwy.
Cegiełka, wpisowe, licytacja: szybkie porównanie
| Sytuacja | Czy wpłacający coś dostaje | Czym to zwykle jest |
|---|---|---|
| wpłata na zbiórkę, zwykłe podziękowanie | nie | darowizna |
| cegiełka z kubkiem lub koszulką | tak, przedmiot | sprzedaż, chyba że okoliczności wskazują inaczej |
| wpisowe na bieg, koncert, warsztat | tak, udział | odpłatne świadczenie |
| opłata za zajęcia nazwana darowizną | tak, zajęcia | odpłatne świadczenie |
| licytacja przedmiotu | tak, przedmiot | sprzedaż |
| dobrowolna wpłata ponad cenę | nie, w części ponad cenę | sprzedaż i osobna darowizna |
Nazwa w regulaminie nie przesądza sprawy. Liczy się to, co faktycznie się dzieje. Jeśli bez „darowizny” nie można wejść, nie jest ona dobrowolna. Podobna granica oddziela darowiznę od sponsoringu: darowizna od firmy.
Co z tego wynika dla organizacji
Działalność odpłatna
Ustawa o działalności pożytku publicznego rozróżnia działalność nieodpłatną i odpłatną. Odpłatna to ta, za którą organizacja pobiera wynagrodzenie (art. 8 ust. 1 pkt 1). Należy do niej także „sprzedaż przedmiotów darowizny” (art. 8 ust. 1 pkt 3), co ma znaczenie przy licytacjach rzeczy podarowanych przez artystów czy firmy.
Wymaga to trzech rzeczy:
- zakres działalności odpłatnej musi być określony w statucie albo innym akcie wewnętrznym (art. 10 ust. 3),
- trzeba ją wyodrębnić rachunkowo (art. 10 ust. 1),
- przychód służy wyłącznie działalności pożytku publicznego (art. 8 ust. 2).
Jeśli wynagrodzenie przewyższa koszty danej działalności, staje się ona działalnością gospodarczą (art. 9 ust. 1 pkt 1). Ma to dalsze skutki, np. dla rejestru przedsiębiorców i statusu OPP, więc sprawdź to, zanim zaplanujesz wydarzenie z zyskiem.
Potwierdzenie do PIT
Nie wystawiaj potwierdzenia darowizny za coś, co jest zapłatą. Odliczenie w PIT dotyczy darowizn, a dokument od fundacji powinien mówić prawdę o tym, co się stało. Jeśli ktoś oprócz ceny wpłaca osobno, dobrowolnie i niczego za to nie dostaje, ta osobna wpłata może być darowizną, więc oddzielaj takie wpłaty wyraźnie.
Nie znaleźliśmy interpretacji, która rozstrzyga wprost wpisowe nazwane darowizną albo dopłatę ponad cenę, więc oba zdania to wniosek z definicji w Kodeksie cywilnym, a nie stanowisko organu.
VAT
Tu najłatwiej o niespodziankę, ale zależy ona od faktów.
Licytacja. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 27 maja 2011 r. (sygn. III SA/Wa 2934/10) ocenił aukcję charytatywną obrazów. Uznał, że wydanie obrazu zwycięzcy to odpłatna dostawa towarów, bo „wpłacone środki pieniężne są bowiem ceną (wynagrodzeniem) ustaloną w drodze aukcji”, a nie dobrowolnym datkiem. Podstawą opodatkowania była kwota zapłacona przez licytanta, a nie wartość rynkowa obrazu. Wyrok dotyczy starszego stanu prawnego i fundacji, która była podatnikiem VAT.
Cegiełki. Dyrektor KIS w interpretacji z 15 marca 2024 r. (sygn. 0112-KDIL1-1.4012.690.2023.2.DS, omówienie) ocenił sprawę stowarzyszenia OPP, w którym harcerze bezpłatnie wykonywali prace sprzedawane jako cegiełki z ceną minimalną. Sprzedaż była okazjonalna, a dochód szedł na cele statutowe. Według omówienia organ uznał, że nie jest to odpłatna dostawa ani działalność gospodarcza. To nie jest ogólna zasada: interpretacja chroni wnioskodawcę, a stan faktyczny był dość szczególny.
Oba rozstrzygnięcia różnią się, bo różnią się fakty. Jeśli organizacja nie jest czynnym podatnikiem VAT i mieści się w limicie zwolnienia (240 000 zł sprzedaży rocznie, art. 113 ust. 1 ustawy o VAT), problem bywa mniejszy, ale limit i wyłączenia sprawdź z księgową. O podatku dochodowym od samych darowizn piszemy w tekście czy fundacja płaci podatek od darowizny.
Sprzedaż cegiełek a zbiórka publiczna
Ustawa o zbiórkach publicznych nie używa słowa „cegiełka”. Liczy się, czy w miejscu publicznym zbierasz ofiary w gotówce lub w naturze (art. 1 ustawy o zbiórkach publicznych). Wolontariusze, którzy na ulicy przyjmują gotówkę za symboliczne cegiełki, w praktyce zbierają ofiary w miejscu publicznym, więc bezpieczniej taką zbiórkę zgłosić. Loterie fantowe ustawa wyłącza z definicji zbiórki (art. 2 pkt 2), bo mają osobne przepisy.
Jak to uporządkować w praktyce
- Nazywaj rzeczy po imieniu. Bilet to bilet, cena to cena. W komunikacji możesz napisać, że cały dochód idzie na cel.
- Oddziel cenę od dobrowolnej dopłaty. „Bilet 50 zł, a jeśli chcesz, dorzuć darowiznę” jest czystsze niż „darowizna min. 50 zł”.
- Spisz regulamin licytacji. Kto sprzedaje, kto dostarcza przedmiot, kiedy trzeba zapłacić, co, jeśli zwycięzca się wycofa.
- Sprawdź statut, zanim zaczniesz pobierać opłaty. Brak działalności odpłatnej w statucie to częsty problem przy pierwszym wydarzeniu.
- Zapytaj księgową przed wydarzeniem, nie po nim. Potem trudniej zmienić to, co już obiecano.
Osobna sprawa to gotówka na wydarzeniu. Puszka na festynie to zwykle zbiórka publiczna, która wymaga zgłoszenia.
Pytania
Czy cegiełka to darowizna?
To zależy, co się za nią dostaje. Symboliczny znaczek bez wartości zwykle nie zmienia charakteru wpłaty, ale przedmiot o realnej wartości i ustalona cena wskazują na sprzedaż. Przy cenie minimalnej ocena zależy od okoliczności.
Czy można odliczyć wpisowe na bieg charytatywny?
Co do zasady nie jako darowiznę, bo w zamian uczestnik dostaje udział w biegu. Jeśli organizator przyjmuje osobno dobrowolną wpłatę, sytuacja tej części może wyglądać inaczej.
Czy licytacja na Facebooku jest legalna?
Facebook nie zbiera tu pieniędzy, więc licytacja to w praktyce sprzedaż przez organizację albo osoby, które ją prowadzą. Sprawdź regulamin grupy, zasady platformy i to, kto jest sprzedawcą. O zbiórkach na Facebooku piszemy osobno.
Czy przy licytacji wystawiam potwierdzenie darowizny?
Nie za cenę przedmiotu. Możesz wystawić dokument sprzedaży, jeśli jest potrzebny. O szczegóły zapytaj księgową.
Czy stowarzyszenie może pobierać składki przez formularz darowizn?
Składka członkowska to nie darowizna. Wynika z członkostwa, a nie z dobrowolnej decyzji o wsparciu, więc nie mieszaj tych wpłat.
Jak to wygląda we wspieraj.org
Piszemy to jako dostawca jednego z narzędzi do zbierania wpłat. Nasz formularz służy do przyjmowania darowizn. Mail i zaświadczenie nazywają wpłatę darowizną, dlatego nie używaj go do pobierania wpisowego, biletów, opłat za zajęcia ani zapłaty za przedmiot. Nie obsługujemy licytacji, sprzedaży ani składek. Przy wydarzeniu możesz nim przyjmować dobrowolne wpłaty ponad cenę biletu, jeśli będzie jasne, że są osobne i niczego za nie nie dajesz.
Stan prawny na 2 listopada 2026 r. Artykuł opisuje przepisy ogólnie i nie jest poradą podatkową. Źródła: Kodeks cywilny, art. 888; ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, art. 8–10; ustawa o VAT, art. 113.
